Het gebouw De Kandelaar

Het gebouw van de Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt) van Amersfoort-Centrum dateert van 1972 en is gebouwd onder architectuur van Niek van der Stelt.

Toen het kerkgebouw ontworpen werd, had men te maken met zeer beperkende bouwkundige eisen van de overheid. De toegewezen grondoppervlakte was te klein, de kerkzaal moest daarom bovenop de andere ruimtes komen. 

Aan de lange zijden van de kerkzaal mochten geen ramen komen, alleen bovenin het trappenhuis aan de westzijde waren kleine ramen toegestaan. De korte zijden van de kerkzaal moesten dus wel helemaal van glas worden om voldoende daglicht binnen te laten. Gekozen is toen voor gekleurd glas, omdat de kerkzaal anders meer op een fabriekshal zou lijken.


De ramen van De Kandelaar

Wie overdag De Kandelaar binnenkomt, wordt meteen getroffen door de brede wanden van gekleurd glas en door het licht dat van buitenaf binnenstroomt. De voorstelling ven de ramen is ontleend aan beginwoorden van een kerkdienst: “Onze hulp is van de Here die hemel en aarde gemaakt heeft.” Het is meer een aanduiding in kleuren en vormen dan een nauwkeurige voorstelling.

Het rechter raam, aan de kant van de Heiligenbergerweg, heeft de hoofdkleuren groen en geel. Ze duiden de schepping van de aarde aan. Onderaan het golvende water, daarbovenuit het bloeiende en vruchtdragende gewas. De lucht is in het open gedeelte zichtbaar. 

Het raam aan de kant van het orgel (zie afbeelding) heeft als hoofdkleuren blauw en paars. De lijnen en vormen duiden de hemellichamen en de baan van de planeten aan. 

Wie de verlichte Kandelaar in het donker nadert, ziet grote kleurvlakken

De ramen zijn ontworpen door architect Niek van der Stelt en kunstenaar Sybrand Steen en volgens een experimentele techniek gefabriceerd door de firma Van Tetterode in Hoevelaken.

Op een blanke glasplaat werd met de hand een kleuroxide gestrooid en eventueel kwamen daarop ook nog kleine stukken glas. Hier bovenop kwam een tweede plaat blank glas te liggen. Beide platen werden in een oven op elkaar gesmolten. Het oxide vormde daarbij allerlei soorten bellen in het glas. Pas bij het smelten kreeg het oxide zijn kleur.

 

De Doopvont

Voor in de kerkzaal staat de doopvont. Dit is ontworpen en uitgevoerd in gewone chamotte-klei door de firma Mobach uit Utrecht. Zowel in de vorm als in de afbeeldingen die erop staan, is aansluiting gezocht bij de oude Middeleeuwen (zo rond het jaar 1200).

Het was een geschenk van de Gereformeerde Basisschool Petrus Plancius. In de tijd van de bouw van de kerk zaten de kinderen van de gemeente op die school. Eenzelfde doopvont heeft in de Rehobothkerk in Utrecht gestaan. Bij een brand is die kerk totaal verbrand; alleen de doopvont bleef over.

De voorstellingen op de buitenrand zijn vier doopsymbolen:

  • De vis als symbool van Christus
  • De ark van Noach als symbool van de redding door het water heen
  • Het lam dat overwonnen heeft, als symbool van Christus
  • Het Griekse kruis met de letters alpha α en omega Ω (Openb 22: 13)

 

Werk van Sybrand Steen

De kunstenaar Sybrand Steen (1942-2010) is meer dan 35 jaar lid geweest van de Kandelaargemeente en heeft veel voor ons betekend. Niet alleen als ouderling, maar ook als maker (samen met de kinderen) van grote Kerst- en Paasplaquettes die een rol speelden in de diensten. Ook maakte hij poppen waarmee hij samen met de kinderen van de gemeente poppenspelen opvoerde over Kerst, Pasen en andere onderwerpen.

Na zijn overlijden in 2010 heeft zijn familie een kunstwerk van hem aan de gemeente geschonken. Het hangt in de trapopgang. Het is in 1993 gemaakt van glas en keramiek en voltooid in de ovens van Tetterode-glas in Voorthuizen. Het stelt Mozes voor die zijn staf heft om met het volk Israël de Rietzee (de Rode Zee) door te trekken op weg naar het beloofde land Kanaän.

In de hal staat een vitrine met o.a. poppen die door Sybrand Steen zijn gemaakt. 

 

Muziek in De Kandelaar

Het orgel is van 1991 en gebouwd door de firma Ernst Leeflang te Apeldoorn. Er zijn drie organisten: Harry van Wijk, Peter Sneep en Tom Bartelds. Harry van Wijk is tevens kerkmusicus van onze gemeente. Hij leidt de cantorij, die geregeld in de diensten optreedt. Er is ook een vleugel en regelmatig wordt de gemeentezang begeleid door een orkestje, een koperblazersensemble of slagwerk. 

 

Geschiedenis

De Kandelaar is een gereformeerde kerk. Deze kerk begon in Amersfoort heel klein in 1837 als reactie op een groeiende vrijzinnigheid in een deel van de Hervormde kerk. De gereformeerden hechten er sterk aan om gezamenlijk vast te houden aan de waarheid van de Bijbel.

In 1843, zeven jaar na dit begin, werd het eerste gebouw betrokken, de Grachtkerk aan de Langegracht (ongeveer waar nu de achterkant van het theater Onze Lieve Vrouw is).

In 1887 werd de Zuidsingelkerk gebouwd (uitgebreid in 1915). Nu zit het restaurant Mariënhof erin (hoek Kleine Haag). Wie aan de Zuidsingelkant door de ramen kijkt, ziet nog de kleurige gebrandschilderde ruiten en de galerijen.

In 1940 werd de Westerkerk gebouwd aan de Dollardstraat in het Soesterkwartier.

In 1944 had er in de Gereformeerde Kerken landelijk een scheuring plaats, waardoor de kerkgemeenschap uiteenviel in wat men wel noemde: de vrijgemaakte kerk en de synodale kerk. De vrijgemaakt-gereformeerden hielden diensten in de Zuidsingelkerk en de Westerkerk, de synodaal-gereformeerden in de Grachtkerk.

Toen de Zuidsingelkerk te klein werd, werd deze verkocht en bouwden de vrijgemaakten de Martuskerk in de Copernicusstraat, de Schaapskooi in de Magelhaenstraat en in 1971/1972 De Kandelaar.
 
Vanuit de Kandelaargemeente werden vervolgens nieuwe gemeenten van de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt in Amersfoort gesticht. Mede door verhuizingen groeide het aantal vrijgemaakt-gereformeerden in Amersfoort. Momenteel zijn er tien vrijgemaakt-gereformeerde gemeenten in onze stad, met zeven kerkgebouwen, ook in de nieuwste wijken. De tiende is in 2010 van start gegaan, de eerste internationale Engelstalige gemeente, Grace Church, die diensten houdt aan de Liendertsedreef 114.
Deze tien Amersfoortse Gereformeerde Kerken vrijgemaakt tellen gezamenlijk bijna vijfduizend leden.